วัตถุประสงค์ของงานวิจัยนี้มี  ๓  ประการ คือ   (๑)  เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมาและความสำคัญของชุมชนลุ่มแม่น้ำโขงและพระธาตุพนม   (๒) เพื่อศึกษาความเชื่อและพิธีกรรมของชุมชนลุ่มแม่น้ำโขงที่เกี่ยวเนื่องกับพระพุทธศาสนาและพระธาตุพนม   และ  (๓) เพื่อศึกษาอิทธิพลของพระธาตุพนมที่มีต่อความเชื่อและพิธีกรรมของชุมชนลุ่มแม่น้ำโขง   ผลการศึกษาพบว่า  :

                     ชุมชนลุ่มแม่น้ำโขง หลากหลายด้วยกลุ่มชาติพันธุ์และภาษา เป็นสังคมชนบทล้าหลัง สังคมเกษตรกรรมที่ยากจน แต่มีความคงมั่นในจารีตประเพณี คติความเชื่อและพิธีกรรม ที่เกี่ยว เนื่องกับพระพุทธศาสนา โดยพระพุทธศาสนาได้เข้ามาสู่ภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขงหลังพุทธกาลนับแต่สมัยพระเจ้าอโศกมหาราช  ส่วนพระธาตุพนมนั้น เป็นพระสถูปเจดีย์ ที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ ได้รับการก่อสร้างขึ้นตั้งแต่ พ.ศ. ๘  และได้รับการก่อสร้างขึ้นมาใหม่เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๒ หลังจากได้หักพังทลายลงในปี พ.ศ. ๒๕๑๘  พระธาตุพนมมีความสำคัญหลายประการได้แก่   (๑)  เป็นพระบรมธาตุเจดีย์และพุทธศิลป์   (๒)  เป็นสัญลักษณ์อำนาจการเมืองการปกครอง   (๓)  เป็นศูนย์กลางชุมชน ชุมทางการค้า การสัญจรและท่องเที่ยว  และ   (๔)  เป็นศูนย์รวมความศักดิ์สิทธิ์ ศรัทธา ความเชื่อ และพิธีกรรม

                     ในด้านความเชื่อและพิธีกรรมของชุมชนลุ่มแม่น้ำโขงที่เกี่ยวเนื่องกับพระพุทธศาสนาและพระธาตุพนม นั้น  ชุมชนได้แสดงออกในรูปของพิธีกรรม จารีตประเพณีสิบสองเดือน เรียกว่า ฮีตสิบสอง  ได้แก่  บุญเข้ากรรม  บุญคูณลาน  บุญข้าวจี่  บุญผะเวส  บุญสงกรานต์  บุญบั้งไฟ  บุญซำฮะ  บุญเข้าพรรษา  บุญข้าวประดับดิน  บุญข้าวสาก  บุญออกพรรษา  และบุญกฐิน ซึ่งเป็นพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนา และยังมีความเชื่อเรื่อง อำนาจเหนือธรรมชาติ  เช่น ผี พญานาค แฝงรวมอยู่ด้วย

                การศึกษาอิทธิพลของพระธาตุพนมที่มีต่อความเชื่อและพิธีกรรมของชุมชนลุ่มแม่น้ำโขง พบว่า   (๑)  พระธาตุพนมมีอิทธิพลต่อความเชื่อเรื่องสิ่งศักดิ์สิทธิ์ อิทธิฤทธิ์ ปาฏิหาริย์ ด้วยมูลเหตุที่สำคัญคือ เป็นพระธาตุเจดีย์ ที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้า เป็นความเชื่อในตำนานอุรังคธาตุหรืออุรังคนิทาน และ เป็นเรื่องเล่าประสบการณ์บันทึกจากอดีตสืบเนื่องถึงปัจจุบัน  (๒)   พระธาตุพนมมีอิทธิพลต่อความเชื่อเรื่องผี โดยมีผีเจ้าเฮือนสามพระองค์ หรือเจ้ามเหศักดิ์สามตน  ได้รับมอบหมายจากพระอินทร์ให้เป็นผู้ดูแลรักษาองค์พระธาตุพนม   (๓)  พระธาตุพนมมีอิทธิพลต่อความเชื่อเรื่องนาคหรือพญานาค และบั้งไฟพญานาค  โดยเกิดปรากฏการณ์ว่า มีพญานาค  ๗  องค์ มาจากสระอโนดาตในเทือกเขาหิมาลัย พระอินทร์มีบัญชาให้มารักษาพระบรมธาตุ   (๔)  พระธาตุพนม มีอิทธิพลต่อความเชื่อเรื่องกรรม  บุญ – บาป  นรก – สวรรค์   และ       (๕)  พระธาตุพนม มีอิทธิพลต่อความเชื่อจำเพาะองค์พระธาตุพนม ได้แก่ ความเชื่อเรื่องข้าโอกาส เรื่องลูกพระธาตุ และ เรื่องการฟ้อนบูชา งานนมัสการ พระธาตุพนมประจำปี  หรือ ประเพณีงานบุญเดือนสาม

Download